Laboratuvara yeni bir analizör geldiğinde herkesin beklentisi aynıdır: barkodlu tüp cihaza girsin, sonuç kimse elle yazmadan hastanın dosyasına düşsün. Bunun arkasında cihaz ile laboratuvar bilgi sistemi (LIS) ve hastane bilgi yönetim sistemi (HBYS) arasındaki entegrasyon var. Bu yazıda o entegrasyonun nasıl çalıştığını ve kurulumda en çok nerede takılındığını anlatmak istedik.
Cihazlar hangi dili konuşuyor?
Laboratuvar cihazlarının çoğu iki standarttan birini kullanır.
ASTM, bugün CLSI tarafından LIS1-A ve LIS2-A2 adlarıyla sürdürülen eski ama hâlâ çok yaygın bir protokoldür. Mesajlar başlık (H), hasta (P), istem (O), sonuç (R) ve sonlandırma (L) gibi kayıtlardan oluşur. Gönderim sırasında iki taraf ENQ, ACK ve EOT gibi kontrol karakterleriyle adım adım el sıkışır.
HL7 v2 daha çok hastane sistemlerinin dilidir. İstem için ORM^O01 ya da OML^O21, sonuç için ORU^R01 gibi mesajlar kullanılır. Hasta bilgisi PID, istem OBR, her bir test sonucu ise OBX segmentinde taşınır. Mesajlar TCP/IP üzerinden MLLP ile iletilir.
Aynı laboratuvarda biyokimya cihazı ASTM, hematoloji cihazı HL7 konuşabilir. Entegrasyonun ilk işi, her cihazın hangi protokolü, hangi sürümle ve hangi ayarlarla kullandığını netleştirmektir.
Kablo mu, ağ mı?
Eski ve bazı küçük cihazlar hâlâ RS-232 seri port kullanır. Burada baud hızı, parite ve stop bit ayarlarının iki tarafta birebir aynı olması gerekir. Yeni cihazların çoğu TCP/IP ile bağlanır. Seri port kullanan bir cihazı ağa almak için seri-ethernet dönüştürücü kullanılabilir, ama bu da izlenmesi gereken bir bağlantı noktası daha demektir.
Tek yönlü mü, çift yönlü mü?
Tek yönlü bağlantıda cihaz yalnızca sonucu gönderir; hangi tüpte hangi testin çalışılacağını teknisyen cihaza girer. Çift yönlü bağlantıda cihaz barkodu okuduğunda LIS'e o tüp için hangi testlerin istendiğini sorar ya da iş listesi önceden cihaza gönderilir. Çift yönlü yapı elle giriş hatalarını ciddi biçimde azaltır, ama test kodlarının iki tarafta doğru eşleştirilmesini şart koşar.
En çok nerede takılınıyor?
- Test kodu eşleştirme: Cihazdaki "GLU" ile LIS'teki "Glukoz (açlık)" aynı test mi, birimi ve ondalık basamağı aynı mı?
- Tekrar çalışılan numuneler: Tekrar ve dilüsyon sonuçlarından hangisinin rapora gideceği.
- Kalite kontrol numuneleri: QC sonuçlarının hasta sonucu gibi sisteme düşmemesi.
- Türkçe karakterler: Hasta adındaki ğ, ş, İ gibi harflerin cihaz ekranında ya da raporda bozulması.
- Saat ve bağlantı kopmaları: Cihaz saatinin yanlış olması; ağ koptuğunda biriken sonuçların sonradan eksiksiz aktarılması.
Bu sorunların çoğu kurulum gününden önce, test kodu listesi ve örnek mesajlar üzerinden çözülebilir.
Ara katman yazılımı ne işe yarar?
Laboratuvarda birden fazla cihaz varsa, her birini ayrı ayrı LIS'e bağlamak yerine bir ara katman (middleware) kullanılabilir. Ara katman cihazlardan gelen farklı mesajları tek biçime çevirir, bağlantı koptuğunda sonuçları kuyrukta tutar ve hangi mesajın ne zaman gidip geldiğini kayda alır. Bir sonuç kaybolduğunda ilk bakılan yer de bu kayıtlardır.
Ağ ve KVKK tarafı
Cihazlar hasta verisi taşır. Cihaz ağının hastane ağının geri kalanından ayrı bir VLAN'da durması, uzaktan servis erişiminin kontrollü bir VPN üzerinden ve kayıt altında verilmesi, sunucu ve yedekleme düzeninin baştan planlanması KVKK açısından da önemlidir.
Cihaz bayileri için kısa bir not
Kurulum gününde cihaz çalışır ama sonuçlar HBYS'ye akmazsa, laboratuvarın gözünde kurulum bitmemiş sayılır. Test kodu listesinin, LIS ve HBYS firmalarının iletişim bilgilerinin ve cihazın arayüz dokümanının kurulumdan önce toplanması, sahada geçen süreyi ciddi biçimde kısaltır.
SMB Teknoloji olarak laboratuvar cihazlarının HL7 ve ASTM üzerinden LIS ve HBYS entegrasyonu, ara katman yazılımları ve laboratuvar ağ altyapısı üzerine çalışıyoruz. Bir kurulumunuzda ya da mevcut entegrasyonunuzda desteğe ihtiyaç duyarsanız bize yazabilirsiniz: [email protected]